Ngàn Nưa trầm tích và...đương đại

Lão tước hà  tri – Lê Đình Ngữ
                        LÊ HẢI
 Ở làng Cổ Định nhiều người đến nay, nhất là các bậc túc nho vẫn còn  nhớ  đến hai câu thơ nổi tiếng do một người con làng Cổ Định viết trong tờ biểu dâng lên vua Khải Định ( triều Nguyễn) xin được từ quan, trí sĩ về quê vui thú tuổi già :
Lão tước hà tri thiên nhật hữu
Kim long năng thức nguyệt quang tàn

Tạm dịch:

Rồng vàng hiểu được cho chăng
Chim già ngày tận ánh trăng gần tàn…

Chỉ hai câu thơ trên đủ nói lên lòng ông. Nay thần đã lớn tuổi cũng giống con chim già đâu biết có được như ngày hôm nay, nhưng tin rằng đức vua hiểu rõ thần cũng tựa ánh trăng gần tàn,  khó có thể gánh vác những trọng trách lớn lao mà triều đình giao phó. Chính thế mà vua Khải Định cũng không cố nài ép ông ra làm quan nữa.

Bàng bạc sông Lường

               LÊ HẢI
 “ Quê hương ai cũng có một dòng sông…”, nhạc sĩ Hoàng  Hiệp đã viết như thế trong bài hát TRỞ VỀ DÒNG SÔNG TUỔI THƠ, ghi dấu ngày trở lại thăm dòng sông quê nhà sau hơn 20 năm tập kết ra miền Bắc. Trong bài hát còn có những ca từ mà bất kỳ người nào xa quê hương khi nghe lòng chẳng bồi hồi xao xuyến.
Quê hương Cổ Định dưới chân dãy ngàn Nưa huyền thoại của tôi cũng có một dòng sông. Đó là dòng Lãng Giang mà người dân quê tôi quen gọi là sông Lường. Năm Mậu Tuất – 1598, Cụ Lê Bật Tứ,  một trong những người con ưu tú của làng Cổ Định sau khi thi đỗ Hoàng Giáp vinh quy  bái tổ đã tặng làng câu đối:
  Na Sơn danh bất hư truyền khai thác vạn niên vị tận
  Lãng Giang nhiên nhiên tự tại lưu trường kim cổ vô thanh.
         
   Dịch nghĩa:

  Núi Nưa nổi tiếng trên đời khai thác ngàn năm chưa cạn
  Sông Lường xưa nay vẫn thế lững lờ dòng nước trôi xuôi.

Sông Lường - Lãng Giang

Có một làng “ nước ngoài ” tại xã Tân Ninh.

                                                     Lê Hải

Năm 1987, tôi cưới vợ. Vợ tôi quê Nam Bộ chính tông. Từ bé, cô ấy sống cùng gia đình trong căn cứ rừng U Minh, cụ thể là Kinh Tư, huyện An Biên, Kiên Giang nên vẫn thường nói “ con cá gô bỏ gổ nó nhảy gồ gồ”. Nghe đã lạ, nhưng chưa thấm gì với cái lạ quê tôi.
Cưới vợ được 2 tháng, tôi xin phép Ba, Mẹ vợ được đưa cô ấy về thăm quê chồng. Trước đó, trong quá trình yêu nhau, tôi đã cho cô ấy biết quê tôi là làng Cổ Định, xã Tân Ninh, huyện Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hoá -  một vùng quê cổ dưới chân dãy núi Ngàn Nưa. Trước khi về quê, tôi “ trân trọng” thông báo rằng: “ Em về quê, buổi đầu chắc nàng dâu không thể hiểu mẹ chồng nói gì  đâu”. Vợ tôi không tin, bảo: “Cứ nói chuyện dễ thương như anh, em nghe được hết”. Nghe thế tôi chỉ cười.
Ngay buổi tối đầu tiên về thăm quê chồng, hầu như bà con  trong xóm đều đến chúc mừng – tình cảm quê hương là thế, vợ tôi đã “ choáng” khi nghe bà con nói chuyện với nhau. Biết chắc vợ tôi không thể hiểu được tiếng địa phương nên tôi làm phiên dịch: Dịch những câu  trò chuyện giữa bà con với vợ tôi và tất cả những lời bà con nói chuyện với nhau. Cô ấy ghé tai tôi hỏi nhỏ: “Gốc quê anh là người nước ngoài à”? Tôi cười trả lời: “ Không phải quê anh gốc nước ngoài mà nước ngoài gốc quê anh”. Cô ấy lụi vào sườn tôi một cái: “ Xạo” !

Một góc Chợ Nưa- Tân Ninh

Đại tướng quân Lê Lôi - Lam Sơn khai quốc công thần.

                                                                          Lê Hải

Làng Cổ Định đến cuối thời nhà Trần đã  trở thành một vùng quê trù phú. Có thể gọi đó là làng khoa bảng cũng không sai. Bởi trong làng đã có nhiều con em thi đỗ đại khoa. Đặc biệt  vào thời Lý, Trần làng có 3 người được vua cử làm chánh sứ sang bang giao với nhà Tống, nhà Nguyên; có người làm tới chức Tể tướng, Thừa tướng.v.v…

Cuộc sống của hơn ba nghìn người lớn bé trong làng đang đầm ấm yên vui, người nông dân chăm lo cày cấy trên đồng, bậc nho sỹ miệt mài sôi kinh nấu sử thì tai hoạ ập đến với làng.

“ LỬA “ Ở MỘT GIA ĐÌNH CÁCH MẠNG

                      

Gia Lai được thành lập đến nay đã tròn 80 năm. 80 năm ấy có biết bao đổi thay, biết bao thế hệ , biết bao nhiêu con người đã góp công, góp sức, hy sinh cả tính mạng để có một Gia Lai như hôm nay…Trong nhiều gia đình cách mạng, muôn vàn người con của mảnh đất Gia Lai anh hùng trong cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại, tôi muốn kể đôi điều về gia đình ông Nguyễn Khoa. Một gia đình cách mạng.

Một buổi chiều tháng 5 tôi đến thăm ông bà Nguyễn Khoa và Quách Thị Hường theo lời hẹn. Ồng Nguyễn Khoa  là một trong 6 vị được tôn vinh là cán bộ lão thành cách mạng ở Gia Lai và nay cũng là người duy nhất còn sống ( sau khi ông Trương Trợ, người bạn, người đồng chí từ thời lập Hội Cứu tế đỏ ở Bàu Cạn, vừa mất ở Hà Nội hôm đầu tháng 5 -2012). Còn bà Quách Thị Hường vợ ông, vừa là đồng chí cùng hoạt động bí mật, là cán bộ tiền khởi nghĩa. Trong căn hộ nhỏ mà ấm cúng, tiếp chuyện tôi ông gọi tôi là đồng chí, bởi cái chất cách mạng đã thấm sâu trong ông. Các cụ tiền bối cách mạng là thế - vẫn tràn đầy nghị lực, nhiệt huyết. Dù tay run run khi cầm tấm ảnh chụp chung với ông Trương Quang Được (con trai ông Trương Trợ), nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội một lần đến thăm ông ở Pleiku đưa tôi xem, nhưng mắt ông vẫn sáng và lời kể thì vẫn rõ ràng, khúc triết. 

 Ông Nguyễn Khoa và bà Quách Thị Hường ở căn hộ chung cư do tỉnh Gia Lai cấp