Cromite Cổ Định – vùng mỏ anh hùng
                                                                        
                                                                                      LÊ HẢI
  
Làng Cổ Định nằm dưới chân Ngàn Nưa không chỉ mang trong mình bao câu chuyện cổ tích, huyền thoại, chuyện về các danh nhân làm rạng danh quê hương, đất nước, trong lòng đất quê hương ấy còn chứa đựng một nguồn khoáng sản mà không phải nơi nào trên thế giới cũng có. Đó là quặng Crome – một  kim loại màu quý hiếm. Nếu pha một tỷ lệ thích hợp Crôm vào sắt sẽ cho loại thép vô cùng cứng rắn làm đường ray xe lửa, đúc nòng súng, chống rỉ sét, chống ma sát…

                                               Trụ sở của mỏ Cổ Định hiện nay

Ngàn nưa trầm tích và ...đương đại

           Lễ hội Ngàn Nưa ( tiếp)

Như đã nói, Lễ hội Ngàn Nưa bắt đầu từ Rằm đến 20 tháng Giêng, chủ yêú là đến dâng hương ở Am tiên tự, ở đền Bà Triệu, Đền Thánh mẫu và ở Huyệt đạo quốc gia. Lễ hội thời gian có thể kéo dài đến hết tháng 3. Còn con nhang và du khách thì lễ bái, vẵn cảnh quanh năm.

Còn Lễ hội chính chỉ diễn ra trong một ngày ( có thể dịch chuyển trong các ngày 19 hay 20 do địa phương quyết định). Công tác chuẩn bị được bắt đầu từ đêm hôm trước.  Các Hội  đồng cô thay nhau, cúng lễ , thượng đồng suốt đêm. ( xin giới thiệu như một nét của lễ hội không có ý gì khác-NV)

Đồng cô đang chuẩn bị lên giá đồng tại Đền Nưa

Cô bé thượng ngàn

Ngàn Nưa trầm tích và ...đương đại

 Lễ hội Ngàn Nưa

Quê tôi, một thôn dã nằm nép mình bên rặng núi Nưa hùng vĩ của xứ Thanh.

Nhà thơ Mộng Chữ đã từng viết:

Ai đi về Thanh

Nơi đồng lúa xanh xanh

Nơi núi lên biêng biếc

Nơi thôn xóm xinh xinh

Thật vậy, Cổ Định quê tôi có dòng sông Lãng, có núi Nưa xanh biếc. Mỗi năm khi mùa xuân về, vào Rằm tháng Giêng làng tôi rộn ràng vào Lễ hội. Người trong làng, kẻ sinh sống nơi xa, khách thập phương nô nức về dự Lễ cầu an.

Ngàn Nưa trầm tích và...đương đại

Một dòng họ - ba chánh sứ

                              LÊ HẢI

Đất Cổ Định nằm tựa lưng vào dãy ngàn Nưa, trước mặt là dòng sông Lường nước chảy lững lờ quanh năm. Có lẽ, chính nhờ thế đất “ tiền giang hậu sơn” ấy mà Cổ Định được xem là đất khoa bảng. Suốt chiều dài lịch sử, ở triều đại nào các dòng họ lớn trong làng lần lượt đều có người đỗ Đại khoa. Họ Doãn là một dòng họ như vậy. Vào thời đại nhà Lý, nhà Trần đã có ba người được nhà vua tin cậy giao phó chức chánh sứ sang Trung Quốc, đó là các ông Doãn Anh Khải, Doãn Tử Tư và Doãn Băng Hiến ( Hài).

Như đã biết, trong thời đại nào việc đi sứ sang phương Bắc là nhiệm vụ vô cùng quan trọng, gian khổ và nguy hiểm. Nếu sứ giả thiếu tài năng, bản lĩnh làm nhục đến quốc thể kể như mang tội chết; nếu làm đối phương tức giận gây chuyện binh đao cũng là tội chết; chưa kể những khó khăn gian khổ gặp phải trên đường khi đi cũng như khi về và việc bị coi thường, coi khinh của vua quan phương Bắc.

Ngàn Nưa trầm tích và...đương đại

Hổ tướng Tào Sơn Hầu
              LÊ HẢI
 Ngày còn bé, mỗi lần có việc từ xóm Ất lên xóm Giáp ( Cổ Định), nhất là những buổi chiều tà hoặc hừng đông khi đi qua ngôi miếu cổ, nơi giáp ranh giữa hai xóm, bản thân tôi không khỏi hồi hộp, lo lắng. Tuy ngôi miếu chỉ nhỏ nhoi nhưng từ lâu bị bỏ hoang phế, cỏ và dây leo mọc đầy càng làm ngôi miếu mang màu huyền bí. Thời ấy, lũ trẻ chăn trâu chúng tôi tuy có tiếng là ngỗ nghịch nhưng không có nhiều đứa dám đến gần ngôi miếu ấy. Người địa phương chỉ gọi nôm na: Miếu Ông Tào.
Chính người dân quê tôi  cũng không rõ ngôi miếu được xây dựng từ thời nào.
 Trong một lần vô tình đọc được một tài liệu  của triều Nguyễn nhắc đến vị khai quốc công thần của thời Lê Trung hưng, cận thần của ông Nguyễn Kim, được phong tước Tào Sơn Hầu, quê làng Cổ Định, huyện Nông Cống.